"DOLINA POPRADU"

W województwie małopolskim najbogatszym pod względem etnograficznym rejonie Polski - a w powiecie nowosądeckim szczególnie, bo to właśnie tutaj wciąż żywe są tradycje przodków Lachów i Górali - działa od wielu lat bardzo dużo zespołów regionalnych.. W Piwnicznej istnieje również zespół regionalny ocalający i przenoszący ponad wiekami a nawet tysiącleciami , folklor górali nadpopradzkich. W mieście od zarania związanym z górską rzeką Poprad, wszystko co ważne dla tej ziemi ma w nazwie lub symbolice Poprad. A więc i zespół regionalny przyjął nawę „Dolina Popradu”.

W latach 60-tych XX wieku grupa nauczycieli piwniczańskich starała się wydobyć z ludzkiej pamięci zwyczaje tańce i pieśni od lat rodzące się na tej ziemi , bądź przynoszone tu z migracji ludności czy służby „ w rekrutach”. W r.1965 Edward Grucela – muzyk i rzeźbiarz, Eugeniusz Lebdowicz – polonista, człowiek o szerokich zainteresowaniach, Mieczysław Łomnicki – muzyk, historyk – założyli w Piwnicznej zespół regionalny.
Od początku inspiracją i pomocą slużył etnograf Kazimierz Bogucki, zaś nad choreografią czuwał Józef Unold. Przez 35 lat zespołem kierował Edward Grucela, w sprawach organizacyjnych pomagała początkowo Maria Gancarczyk a potem doraźnie członkowie zespołu Jacek Durlak z żoną Krystyną. Nad kronikami zespołowymi czuwa Maria Broniszewska – Jarząb.

Pierwszy skład kapeli: Edward Grucela – pryma (skrzypce), Jan Wróbel – klarnet, Antoni Leśniak – trąbka, Eugeniusz Lebdowicz – sekunda I (skrzypce), Mieczysław Łomnicki – sekunda II (skrzypce), Eugeniusz Stelmach – bas.

Od 1986 do 2000 zespołowi przygrywała Rodzinna Kapela Grucelów w składzie: Edward Grucela – kierownik „muzyki” - pryma (skrzypce), Mieczysław Grucela sekunda (skrzypce), Irena Grucela – Stawiarska - bas, Stanislaw Judka – klarnet (na basach grała też Kinga Izworska).

Pod koniec 2000 roku funkcję kierownika Regionalnego Zespołu „Dolina Popradu” objął Wojciech Bogucki, następnie w II połowie 2001 zastąpił go Ludwik Górka.
Od 2003 roku zespołem kieruje Maciej Jeżowski, zaś kapela gra w składzie: Stanisław Dudka – kierownik kapeli - pryma (skrzypce), Piotr Kulig sekunda (skrzypce), Tymoteusz Florian – bas oraz Bogdan Kurzeja sekunda (skrzypce).

Grą na heligonce zespół wspierali Antoni Toczek oraz Aleksander Lebdowicz.

Od 40 lat zespół prezentuje folklor górali nadpopradzkich, zwanych czasem czarnymi góralami, bo jak można zobaczyć na fotografiach gunie i hołośnie mają ciemną barwę.
Strój męski uzupełniają: biała koszula, czarna lub ciemnoniebieska kamizelka, pas skórzany wybijany ćwiekami, kierpce z długimi nawłokami i oczywiście kapelusz.
Strój kobiecy to obcisłe kaftaniki (katanki) uszyte z cienkiej jednokolorowej wełny lub kwiecistego perkalu, biała bluzka, korale, chustka „tybetowa” w kwiaty, szeroka i długa spódnica z „drukowanego” materiału tzw. „błąkiciora” czy „farbanica” lub jednobarwna obszyta tasiemką u dołu, na spódnicę nakładano zapaski białe albo kolorowe a na nogi oczywiście kierpce.

Na repertuar zespołu składają się pieśni o nucie tęsknej, śpiewane przy pasieniu bydła czy owiec, ale bywają też pieśni rytmiczne do tańca, żartobliwe przyśpiewki śpiewane w karczmie, na weselu czy „muzyce”.
Tańce najczęściej zespołowe jak: paw, pijowecka, hanok, błasiok, polka bez stołek, madziar, obyrtany, koński, ale bywają też tańce inicjowane lub w całości wykonywane przez pojedyncze pary jak np.: zamiatany, śtajerek, polka na ławie.
Prezentowane są zabawy zręcznościowe chłopców: kocury, dupek, łomanie na ręce i in.

Programy wykonywane przez zespół to: ”Na holi”, ”Pożegnanie rekrutów”, ”Muzyka po kośbie”, ”Wilija u cornyk góroli” i program kolędniczy oraz ”Wesele piwniczańskie”.

Od 1988 roku do programu zespołu włączono wiersze pisane gwarą przez członkinię zespołu, poetkę – Wandę Łomnicką – Dulak.

Przez cały okres działalności zespół ”Dolina Popradu” skupia ludzi bardzo młodych i nie tylko ocala ginący folklor ale pełni też rolę wychowawczą młodzieży, która właśnie tutaj, poprzez poznanie korzeni uczy się miłości do małej ojczyzny.

Od 1965 roku przez zespół przeszło ok. 400 osób, uczestnicząc w tysiącach prób i setkach występów, tu skojarzyło się 16 par małżeńskich, dziś występują już ich dzieci a niedługo pewnie i wnuki.
Niektórzy znakomici śpiewacy, tancerze, muzycy przeszli już na niebiańskie gronie i stamtąd pewnie niosą się piwnicańskie nuty.

Zespół wielokrotnie koncertował na Słowacji, przedstawiał góralski folklor na Czechach, zadziwiał żywiołowością Węgrów nad Balatonem.
Reprezentanci zespołu występowali także w Anglii i w Niemczech, a w 1999 roku członkinie „Doliny Popradu” śpiewały na Placu Św. Piotra w Rzymie utwory z nagranej wcześniej płyty „Życzymy, życzymy”. Dzięki wytrwałej pracy ludzi kochających folklor zwyczaje górali nadpopradzkich były prezentowane na wielu festiwalach, konkursach i przeglądach w różnych miastach Polski.
W kolekcji nagród zespołowych znalazły się kilkakrotnie „Złote serca” z Festiwalu Górali Polskich w Żywcu (1988, 1995), „Srebrna ciupaga” z Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich Zakopanem (1995), „Brązowa ciupaga” (1988), I miejsce w Przeglądzie Dorobku Kulturalnego Wsi „Przytoczna 87”, Brązowe serca żywieckie, nagroda za uratowanie stroju czarnych górali w Żywcu, puchary „Jesieni Tatrzańskiej”, II nagroda w Konkursie Tańca Ludowego w Rzeszowie, II nagroda w Konkursie Obrzędów weselnych „Kadzidło 2002” i wiele innych nagród.

Od 35 lat prawie co rok „Dolina Popradu” występuje w koncertach ”Tygodnia Kultury Beskidzkiej”.
W roku 1996 piwniczańscy śpiewacy, muzycy i tancerze wystąpili w Filharmonii Narodowej w koncercie ”Epopeja Karpacka” z cyklu ”Pieśni ziemi ojczystej” a w 1999 w dalekim Sierpcu z ogromnym wzruszeniem odbierali ludowego Oskara czyli Nagrodę im. Oskara Kolberga.

Zespół wielokrotnie nagrywał swoje utwory dla Polskiego Radia (I program oraz Radio Kraków) a także dla telewizji m. in. z cyklu „Obrzędy i zwyczaje” film „Pożegnanie rekrutów” (1986) i film krótkometrażowy „Tryptyk sądecki” (1971).

Prawie 40 lat istnienia to ponad tysiąc występów w różnych miastach Polski od Szczecina po Lublin, od Mazur po Książ, od Łeby po Prudnik, udział w imprezach lokalnych jak Dni Piwnicznej ale też w ogólnopolskich np. Dożynki Centralne w Opolu.
To także ogromna promocja ziemi piwniczańskiej na przeglądach, targach, wystawach, występy podczas wielkich widowisk historycznych – Pokojowe Spotkania Królów i Królewskie zaręczyny. To łączenie się w pieśni z mniejszościami narodowymi podczas koncertów Łemkwskiej Watry, Od Rusal do Jana i Wrzosowiska. To ogromny wkład w kulturę, szczególnie ludową i muzyczną ziemi piwniczańskiej, to cenny dar od kilku pokoleń piwniczan do skarbnicy polskiego folkloru.

1996

Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczna „Kupalnocka 96” Płońsk, Pułtusk, Ciechanów

1997

XI Ogólnopolski Festiwal Kultury Młodzieży Szkolnej Przysucha

1998

Występ w Lipanach (Słowacja)
XIV Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne „ O pawie pióro” i „O gliniany dzban”  - Tarnów
zdobycie dwóch pierwszych nagród

1999

Udział w oprawie folklorystycznej Spotkania z Ojcem Św. w Starym Sączu
udział w Festiwalu Folklorystycznym w Krivanach, występy na Dożynkach Małopolskich w Zalipiu
Nagroda im. Oskara Kolberga - wręczenie w Sierpcu

2000

Dzień sądecki na Cepeliadzie w Krakowie
Festyn polsko-słowacki „Łączy nas granica”

2001

Udział w targach turystycznych w Lublinie,
w Wystawie Twórców ludowych pogranicza polsko-słowackiego w Prudniku,
występ gościnny w XXXIV Festiwalu Rusinów i Ukraińców na Słowacji (Kamienka),
nagranie płyty „Tam koło Piwnicny miastecka...”
wyjazd do Kesztheley (Węgry)

2002

Występy noworoczne w Gardzienicach
wyróżnienie dla par taneczynch na Karnawale Góralskim
Wyjazd na Węgry – gościnnie u pszczelarzy Szekesfeherrar
II nagroda w konkursie Obrzędów Weselnych w Kadzidle
„Czym chata bogata” promocja Piwnicznej w nowosądeckim skansenie
Występ podczas „Pokojowego Spotkania Królów” w Piwnicznej

2003

Występ w czasie imprezy „Królewskie zaręczyny”w Piwnicznej
Gościnnie w Zyndramowej na święcie „Od Rusal do Jana”
Występy w czasie otwarcia ekspozycji „Góry pod Warszawą” w Ogrodzie Botanicznym
w Powsinie, promocja Piwnicznej

2004

Kolędowanie w Szczecinie
„Wesele piwniczańskie” – występ w czasie „Dni Piwnicznej”
I Festiwal Kuchni Świata – Ruciane Nida
Występ w czasie imprez organizowanych przez Instytut „Europa Karpat”
Udział w koncercie”Zagrajcie mi skrzypce” – Wrzosowisko V w Piwnicznej
Występy na XIV Festiwalu Pieśni Świątecznych w Uherskim Hradiszcze (Czechy)